Abdurrahman Kadrizade’nin sosyo-politik hicvi: dil, üslup ve konular. 2025

Bu çalışma, XX. yüzyılın başındaki önde gelen Kırım Tatar yazarı A. Kadrizade’nin hicvinin edebî-sanatsal özgünlüğünü ve toplumsal önemini incelemektedir. Araştırma, Z. Cavtobeli, İ. Kerimov, Ş. Yunusov ve N. Abdulvapov gibi bilim insanlarının katkılarına rağmen Kadrizade’nin hiciv mirasının yeterince incelenmemiş olmasından kaynaklanan önemli bir boşluğu ele almaktadır. Az incelenmiş kaynakların çözümlenmesiyle çalışma, Kadrizade’nin yaratıcılık yolu ve Kırım Tatar edebiyatına katkısı hakkında kapsamlı bir kavrayış sunmaktadır. Karşılaştırmalı-tarihsel yöntemle Kadrizade’nin ve çağdaşlarının eserlerinin çözümlenmesi, Kırım’ın sosyo-politik ve kültürel ortamını aydınlatmakta ve modern Kırım Tatar edebiyatının gelişimini izlemektedir. Çalışmanın amacı Kadrizade’nin sosyo-politik hicvinin dilini, üslubunu ve konularını çözümlemektir. Araştırmada onun gazete ve dergilerde yayımlanan hiciv şiirlerinden (1917–1930’lar) yararlanılmakta ve Arap harfleriyle yazılmış az incelenmiş el yazmaları eleştirel olarak incelenmektedir. Çözümleme, Kadrizade’nin dilinin karmaşık, arkaik bir üsluptan daha sade ve konuşma diline yakın bir üsluba doğru evrildiğini ortaya koymaktadır. Bu üslup değişimi, dönemin Kırım Tatar edebiyatındaki genel bir eğilimi yansıtmaktadır: kitabî arkaizmlerden vazgeçilerek canlı konuşma dili lehine daha fazla erişilebilirlik ve halka hitap etme yönelimi; böylece sözlü halk gelenekleriyle yakınlaşma. Kadrizade, geleneksel Kırım Tatar edebî tekniklerini – halk deyişleri, aforizmalar, öğütler, beddualar, diyalektizmler ve tarihî olay ve kişilere göndermeler – ustalıkla kullanarak döneminin sosyo-politik gerçekliklerini yansıtan parodiler, hicivnameler ve karikatürize tasvirler oluşturmaktadır. İvan Krılov’un fabllarını Kırım Tatar bağlamında yeniden yorumlaması, Avrupa edebî gelenekleri ile yerli teknik ve türler arasındaki etkileşimi göstermektedir. Bu araştırma, Kırım Tatar edebiyatının daha önce yeterince araştırılmamış bir yönünü aydınlatarak ve hicvin Kırım’ın sosyo-politik hayatındaki rolüne dair incelikli bir kavrayış sunarak alana önemli bir katkı sağlamaktadır.

Anahtar kelimeler: hiciv, parodi, gazetecilik, Kırım Tatar edebiyatı, yazar kişiliği, kültürel bütünleşme

Özetin kaynağı (İngilizce aslından çeviri): journals.udsu.ru