Memet Niyazi'nin eserlerinde «Vatan» kavramı: kökeni ve poetikası. 2021

Makalede tanınmış Kırım Tatar yazarı, sürgündeki eğitimci Mehmet Niyazi'nin (1878-1931) hayat yolu, edebî ve publisistik mirası incelenmektedir. Yazar, kalem ustasının eserlerine ilişkin bilimsel çalışmaların, biyografik denemelerin, çağdaşlarının ve günümüz araştırmacılarının hatıralarının tarihyazımsal çözümlemesini yapmaktadır. Ukrayna V.İ. Vernadskiy Millî Kütüphanesi koleksiyonlarındaki yeterince incelenmemiş bazı arşiv malzemeleri bilimsel dolaşıma kazandırılmaktadır; örneğin 1918'de Kırım'da M. Niyazi'nin katılımıyla Arap harfleriyle yayımlanan Kırım Tatar gazetesi "Hak Ses"in nadir sayıları. Çalışmanın güncelliği ve bilimsel yeniliği, konunun yeterince araştırılmamış olmasından kaynaklanmaktadır. Yazarın edebî kişiliğini ve hayat değerlerini ortaya koymak amacıyla şiirlerinin tür, dil, felsefi ve etik özellikleri çözümlenmiştir. Bunların folklor ve mitoloji gelenekleriyle ve Kırım Tatarları için kutsal öneme sahip tarihî olaylarla yakın bağı tespit edilmiştir. Şairin sanatsal yorumunda "Vatan" kavramı açığa çıkarılmaktadır. Çalışmanın yazarı, M. Niyazi'nin kendisini milletin savunucusu ve koruyucusu imgesiyle özdeşleştirdiği sonucuna varır. Okurla diyaloğunda Kırım Tatar gençliğinin eğitimsizliğine, bölünmüşlüğüne ve halkın ata yurdunun kaderine kayıtsızlığına büyük önem verir. Şairin anlayışında Kırım, her yetimin ve yoksulun mutlu bir hayat için yeni bir umut bulduğu, Vatan sevgisinin derin anlamını kavradığı yeşil bir cennet adasıdır. Şairin eserlerinde yetimlik simgesel imgesi genişletilmiş bir anlam kazanır: Vatandan yoksun kalmanın trajedisi, etnik toplumun manevi ve vatansever krizi. Birliğe ve manevi krizi aşmak için çalışmaya çağıran şair, halkı yetimlik ve umutsuzluk kompleksinden kurtarmaya çalışır. Ancak kişisel idealist görüşleri nedeniyle hüzne ve hayal kırıklığına kapılır. Böylece karamsarlık, kaygı, ölüm, yetimlik ve ağır düşünceler Niyazi'nin şiir döngüsünün başlıca motifleridir. Sonuçta vatanda yaşamanın mutluluğu onun için yurttaşları arasında yalnızlık trajedisine dönüşür.

Anahtar kelimeler: Göçmen edebiyatı, Gazetecilik, Kültürel süreklilik, Mehmet Niyazi, Kırım Tatar basını, "Vatan" kavramı

Özetin kaynağı: cyberleninka.ru