Bilinmeyen Ethem Feyzi: Az İncelenmiş Kırım Tatar Kaynakları Işığında Hayatı ve Gazeteciliği. 2025

Çalışmanın amacı, ilk kez bilimsel dolaşıma kazandırılan Kırım Tatar kaynaklarına dayanarak, Ethem Feyzi'nin 1917-1920 yıllarında ekonomik modernleşme ve Kırım Tatar toplumsal yapılarının reformu alanındaki yazar söyleminin ayırt edici özelliklerini belirlemektir. Bilimsel yenilik, Kırım Cumhuriyeti Devlet Arşivi (GARK), Rusya Millî Kütüphanesi (RNB) ile Azerbaycan, Dağıstan ve Türkiye kütüphanelerinin fonlarından daha önce incelenmemiş geniş bir malzemenin çalışmaya dahil edilmesindedir. İlk kez onun "Tercüman", "Millet", "Azerbaycan" ve "Maarif Yolu" millî süreli yayınlarında yayımlanan publisistik makalelerinin bütünü çözümlenmiştir. Biyografisine ilişkin yeni bilgiler de doğrulanmıştır. Sonuçlar, Feyzi'nin gazeteciliğinin baskın yöneliminin, söz konusu tarihî dönemde Kırım Tatarlarının ekonomik öz örgütlenme modelinin geliştirilmesi olduğunu ve bunun çağdaşlarının (N. Çelebicihan, C. Seydahmet, H. Ayvazov) eserlerinin kültürel-siyasi yönelimiyle karşıtlık oluşturduğunu göstermektedir. Feyzi, millî finans kurumlarının kurulmasını temellendirmek için sosyal düşüncenin klasiklerinin (A. Smith, K. Marx, J.-J. Rousseau) kavramlarından yararlanmıştır. Metinlerinde tür melezliği, retorik stratejilerin (pathos, logos, ethos) kullanımı ve krizden iyileşmeye uzanan anlatı yayları görülür; tıbbi ve anatomik metaforlar ve terimler (örneğin "vücut", "mikroblar", "hastalıqlar", "meflüc", "tedavileme") reformları sistemin "iyileşmesi" olarak sunmaya hizmet eder. Karmaşık fikirler İslam ahlakı ve millî folklor bilgisi (hadis ve atasözlerinden alıntılar vb.) süzgecinden geçirilerek uyarlanmış, böylece geleneksel yönelimli okur kitlesinde yankı uyandırılmış ve reformcu tutumlar güçlendirilmiştir.

Anahtar kelimeler: Ethem Feyzi, Kırım Tatar gazeteciliği, Sosyoekonomik modernleşme, Millî uyanış, Retorik stratejiler

Özetin kaynağı: cyberleninka.ru