«Millet» Gazetesinin (1917–1920) Kuruluş Tarihi ve Yazar Kadrosu Meselesine Dair: Az Bilinen Yazarların Kimliklerinin Tespiti. 2025

Bu çalışma, Birinci Kırım Tatar Kurultayı'nın resmî yayın organı "Millet" gazetesinin kapsamlı bir tarihsel ve işlevsel çözümlemesini sunmakta ve onu XX. yüzyıl başı Kırım Tatar millî-demokratik hareketinin geniş bağlamına yerleştirmektedir. Gazetenin millî kimliğin oluşumunda bir katalizör olarak ve Kırım'daki derin devrimci çalkantılar ortasında kendi kaderini tayin ilkelerinin dile getirilmesi ve ilerletilmesi için önemli bir platform olarak oynadığı kilit role özellikle vurgu yapılmaktadır. Araştırmanın temel bileşenlerinden biri, "Millet"in az incelenmiş yazarlarının – Y. Bayburtlı, İ. Hakkı, F. Altuğ, A. Abiyev, E. Feyzi, M. Kurti, M. İlmi, Y. Kermençikli, M. Rifatov, K. Cemaleddinov, S. Esadov, S. Turupçı, A. Şükri, S. Şemi, İ. Kalaycı, B. Kabacanov ve diğerlerinin – biyografik olarak yeniden kurulması ve derinlemesine fikrî değerlendirmesidir. Onların çok yönlü gazetecilik, eğitim ve kültür faaliyetleri, sosyo-politik ve ekonomik tartışmalardan kadın özgürleşmesi ve dil standardizasyonunu da kapsayan eğitim ve sosyal reformlara kadar geniş bir yelpazeye yayılmıştır. Bu ortak üretim, millî uyanışa yaptıkları belirleyici katkıyı ortaya koymaktadır. Çalışma ayrıca bu isimlerin pek çoğunun daha sonra 1920'ler ve 1930'ların siyasi baskılarına kurban giden trajik kaderlerini de öne çıkarmaktadır. Araştırmanın yöntembilimsel temeli, geniş arşiv koleksiyonlarının titiz incelemesine dayanır. Birincil kaynaklar Kırım Cumhuriyeti Devlet Arşivi, Ukrayna V. Vernadskiy Millî Kütüphanesi, Rusya Devlet Sosyal-Siyasi Tarih Arşivi'nin gazete koleksiyonlarından ve Keio Üniversitesi ile Berlin Devlet Kütüphanesi gibi önemli uluslararası arşivlerden derlenmiştir. Bu araştırma, daha önce incelenmemiş arşiv verilerini bilimsel söyleme kazandırarak Kırım Tatar basın tarihi, edebiyatı, dilbilimi, eğitimi ve kültürü alanındaki önde gelen bilim insanlarının temel çalışmalarını yalnızca bütünleştirmekle kalmayıp önemli ölçüde genişletmektedir. Elde edilen bulgular Kırım Tatar millî-demokratik hareketinin tarihyazımını önemli ölçüde zenginleştirmekte ve millî basının fikrî ve kültürel yeniden doğuşun temel itici gücü olarak vazgeçilmez rolünün daha derinden kavranmasını sağlamaktadır. Sonuç olarak bu çalışma, Kırım Tatar aydınlarının tarihî hafızası ve onların millî kültür üzerindeki kalıcı etkisi konusunda gelecekteki araştırmalar için yeni yollar açmaktadır.

Anahtar kelimeler: Millet, Kırım Tatarları, Aydınlar, Biyografiler, Kurultay

Özetin kaynağı: cyberleninka.ru